Black Swan - Thiên nga đen

Bài này nói về lý thuyết thiên nga đen chứ không phải bộ phim Black Swan (2010).

Hầu như ai trong chúng ta cũng nghĩ rằng đã là thiên nga thì phải màu trắng. Chỉ cho đến khi chúng ta nhìn tận mắt thấy thiên nga đen, thì bộ nhớ mới chịu ghi nhận điều đó. Nhưng phải công nhận thiên nga đen rất ít và hiếm. Xác suất của việc chọn lấy một tập thiên nga ngẫu nhiên, thì chắc 99.9999% là trắng, chỉ còn 0.0001% nhỏ nhoi là đen. Phải nói luôn là trước thế kỉ 18 thì chưa hề sách vở nào ghi chép có thiên nga đen thế nên nhắc đến thiên nga là chắc chắn 100% là trắng. Thế nên nếu lấy một tập khoảng 100-1000 em thiên nga thì chắc chắn toàn 1 màu trắng :))

Lý thuyết này được phát triển bởi Nassim Nicholas Taleb để lý giải:
1, Vai trò không cân xứng của các sự kiện có tác động lớn, khó dự đoán, và hiếm gặp mà chúng vượt ra khỏi sự mong đợi bình thường (normal expectations) trong các lĩnh vực như khoa học, lịch sử, tài chính, và công nghệ.
2. Việc không thể tính toán được xác suất của các sự kiện hiếm này bằng các phương pháp khoa học (chủ yếu là do xác suất của chúng quá bé).
3. Những thành kiến tâm lý khiến các cá nhân và các tập thể không nhận biết được vai trò to lớn của những sự kiện hiếm này trong các vấn đề lịch sử.
(Theo wikipedia.com)

Theo Nassim Nicholas Taleb thì những sự kiện sau được coi là Black Swan Events:
- Sự trỗi dậy của Internet
- Sự xuất hiện của máy tính cá nhân
- Thế chiến I (WW1)
- Vụ tấn công 11/9 (US)

Cũng theo Taleb thì:

"Thứ nhất, Back Swan Events nằm ngoài giới hạn của các kỳ vọng bình thường (regular expectations), bởi vì không có gì trong quá khứ có thể cho thấy xác suất của nó. Thứ hai, chúng có một tác động cực lớn. Và thứ ba, mặc dù chúng là các phần tử nằm ngoài (outlier), tuy nhiên sau sự xuất hiện lần đầu tiên của chúng thì con người đưa ra những lý thuyết khiến chúng có thể được lý giải và dự báo trong tương lai (retrospective predictability)".

Black swan theory từng có tên gọi là tail risk. Và có một chiến lược đầu tư gọi là tail risk hedging.

Như vậy, liệu Japan's 2011 Tsunami có phải là một Black Swan Event? Nếu nhìn vào 3 đặc điểm theo như Taleb nói thì:
1. Japan's 2011 Tsunami hoàn toàn bất ngờ xảy đến.
2. Có tác động và hậu quả lớn
3. Its retrospective application/predictability (áp dụng từ lúc xuất hiện sự kiện trở đi).

Tại sao những natural disasters (thảm họa thiên nhiên) khác như Chile's 2009 Volcano hay Haiti's 2010 Earthquake lại không phải là một Black Swan Event? Có lẽ vì chúng thiếu ý 2. Sự kiện sóng thần Nhật Bản sở dĩ có tác động và hậu quả lớn là vì Nhật đã từng là cường quốc thứ 2 thế giới nên vai trò của Nhật rất lớn trong nền kinh tế toàn cầu.

Một ý khác đó là vụ sóng thần lần này đã để lại hậu quả nghiêm trọng với vụ nhà máy điện hạt nhân Fukushima. Trong khi Trái đất phải đương đầu với việc thay đổi khí hậu, nhiệt đô trung bình mỗi năm một tăng cao, điện hạt nhân có lẽ là câu trả lời duy nhất thay cho những nguồn năng lượng khác. Nhưng sau thảm họa này, bao nhiêu nước sẽ tiếp tục xây dựng nhà máy hạt nhân? Trung Quốc là một trong những nước cần nhiều năng lượng nhất, mặc dù động thái của TQ là ngừng xây dựng thêm các nhà máy hạt nhân mới để xem xét lại, nhưng không có cơ sở nào để dừng hoạt động toàn bộ các nhà máy điện hạt nhân. Các nước OECD, nơi 80% năng lượng hạt nhân trên thế giới được sản xuất, có ý muốn rút lui khỏi nguồn năng lượng này. Nhưng sự thật đến đâu? Việt Nam trong khi rục rịch chuẩn bị xây nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Ninh Thuận thì đùng một cái Fukushima =) Trong giới trí thức Việt Nam có vẻ tất cả đều phản đối điện hạt nhân, nhưng có lẽ có một câu nói rất hay "Tất cả chúng ta đều rồi sẽ chết, không vì trái đất nóng lên thì có thể cũng vì phóng xạ". Chọn cách chết nào đây? :D

Một điều khác không thể không nhắc đến sau thảm họa động đất Nhật Bản đó là sự dũng cảm, kiên cường, và lòng tin của người dân Nhật khi cùng nhau vượt qua thảm họa. Việc này có tác động rất lớn đến hình ảnh của Nhật Bản trong mắt người nước ngoài. Không có cảnh chen chúc, xô đẩy khi xếp hàng nhận thức ăn, thay vào đó là sự hi sinh nhường cơm xẻ áo, cũng không có sự đùn đẩy khi tình nguyện hi sinh vào cứu Fukushima nuclear plant. Tớ cho rằng sở dĩ người Nhật cư xử đẹp như vậy bởi họ có "văn hóa" đẹp và đúng. Chính Joseph S. Nye Jr. người nghĩ ra phenomenon "soft power" (sức mạnh mềm) phải công nhận sau thảm họa này sức mạnh mềm của Nhật đã tăng lên rất nhiều. Đúng, đó là bài học cho tất cả. Giờ nhìn vào Việt Nam, tớ suýt phải thốt lên có phải chúng ta đang có một cuộc khủng hoảng văn hóa? (cái này có lẽ phải viết vào một post khác).

Sau thảm họa lần này, trật tự thế giới cũng đã thay đổi, Trung Quốc đã vươn lên trở thành nước có tổng GDP cao thứ 2 thế giới, thế chỗ Nhật. Điều này có ý nghĩa như thế nào có lẽ chỉ những ai làm ngoại giao mới hiểu rõ. Ngày xưa từ hồi mới chỉ là emerging country (cường quốc mới nổi) TQ đã làm mưa làm gió trên chính trường hoạch sách đủ điều rồi. Giờ thứ 2 thế giới. OMG >"< Với Việt Nam, việc này có ảnh hưởng rất rất lớn đến chính sách của ta với TQ, nhất là trong vấn đề tranh chấp biển Đông. Mới đây nhất là vụ Vinalines phải nộp 800,000USD để chuộc tàu. Vẫn là một chính sách mềm dẻo, linh hoạt giữa cả TQ và Mỹ (dựa hơi) để nhằm tăng sức mạnh của Mỹ ở SEA từ đó giảm độ hung hăng của TQ.

Còn rất nhiều tác động khác nữa, có lẽ người biết nắm bắt là sẽ là người giàu. Đơn cf các sự kiện WW1, Mỹ trở thành cường quốc, hay sự xuất hiện của máy tính cá nhân thì một loạt Dell, IBM cũng ra đời với nhiều thành công lớn. Tớ đang nghĩ không biết liệu iPad có phải là một Black Swan Event không?!

Saturday Morning

Date a girl who reads. Date a girl who spends her money on books instead of clothes. She has problems with closet space because she has too many books. Date a girl who has a list of books she wants to read, who has had a library card since she was twelve.

Find a girl who reads. You’ll know that she does because she will always have an unread book in her bag.She’s the one lovingly looking over the shelves in the bookstore, the one who quietly cries out when she finds the book she wants. You see the weird chick sniffing the pages of an old book in a second hand book shop? That’s the reader. They can never resist smelling the pages, especially when they are yellow.

She’s the girl reading while waiting in that coffee shop down the street. If you take a peek at her mug, the non-dairy creamer is floating on top because she’s kind of engrossed already. Lost in a world of the author’s making. Sit down. She might give you a glare, as most girls who read do not like to be interrupted. Ask her if she likes the book.

Buy her another cup of coffee.

Let her know what you really think of Murakami. See if she got through the first chapter of Fellowship. Understand that if she says she understood James Joyce’s Ulysses she’s just saying that to sound intelligent. Ask her if she loves Alice or she would like to be Alice.

It’s easy to date a girl who reads. Give her books for her birthday, for Christmas and for anniversaries. Give her the gift of words, in poetry, in song. Give her Neruda, Pound, Sexton, Cummings. Let her know that you understand that words are love. Understand that she knows the difference between books and reality but by god, she’s going to try to make her life a little like her favorite book. It will never be your fault if she does.

She has to give it a shot somehow.

Lie to her. If she understands syntax, she will understand your need to lie. Behind words are other things: motivation, value, nuance, dialogue. It will not be the end of the world.

Fail her. Because a girl who reads knows that failure always leads up to the climax. Because girls who understand that all things will come to end. That you can always write a sequel. That you can begin again and again and still be the hero. That life is meant to have a villain or two.

Why be frightened of everything that you are not? Girls who read understand that people, like characters, develop. Except in the Twilight series.

If you find a girl who reads, keep her close. When you find her up at 2 AM clutching a book to her chest and weeping, make her a cup of tea and hold her. You may lose her for a couple of hours but she will always come back to you. She’ll talk as if the characters in the book are real, because for a while, they always are.

You will propose on a hot air balloon. Or during a rock concert. Or very casually next time she’s sick. Over Skype.

You will smile so hard you will wonder why your heart hasn’t burst and bled out all over your chest yet. You will write the story of your lives, have kids with strange names and even stranger tastes. She will introduce your children to the Cat in the Hat and Aslan, maybe in the same day. You will walk the winters of your old age together and she will recite Keats under her breath while you shake the snow off your boots.

Date a girl who reads because you deserve it. You deserve a girl who can give you the most colorful life imaginable. If you can only give her monotony, and stale hours and half-baked proposals, then you’re better off alone. If you want the world and the worlds beyond it, date a girl who reads.

Or better yet, date a girl who writes.

- Rosemary Urquico.

"Chữ nghĩa ngày xưa vốn của cánh đàn ông, đàn bà hay chữ như Hồ Xuân Hương thì thường đa đoan, bạc mệnh. Chữ nghĩa là thứ lao động khổ hạnh. Đàn ông viết văn như con trâu ì ạch với xá cày của mình quanh năm, mà chưa chắc đã nên cơm cháo. Còn đàn bà, vốn đã phải lo từ cấy hái ngoài đồng đến chuyện quanh xó bếp, lại còn xấp ngửa với chữ nghĩa thì họa là dính án chung thân. Đàn ông có thể coi văn chương như một thứ say mê, tạo kỳ đài. Còn đàn bà viết văn xưa nay phần nhiều để trải lòng. Viết cho mình. Viết bằng thứ bản năng mách bảo thần thánh nhiều hơn là viết bằng trí khôn. Thế nên, đàn ông viết văn nhiều khi viết bằng cái thông minh lồng lộng, còn đàn bà thường viết bằng tình yêu."

- Chữ nghĩa đàn bà - Dương Bình Nguyên

Shocked.

- 10pm: Giá xăng chính thức thêm 2,000đ, lên 21,300đ, mức tăng hơn 10%. Đúng là Việt Nam đã nghèo còn mắc cái eo. Kiểu này thì lạm phát năm nay đừng hi vọng sẽ 1 con số. Chiến tranh Libya và bất ổn ở Trung Đông không phải là câu chuyện 1 sớm 1 chiều.
- Xăng tăng thì thể nào 1 lô lốc các thể loại hàng hóa khác cũng rồng rắn tăng theo. Sau đó xăng có giảm giá thì những thứ lô lốc kia không bao giờ giảm giá :(( => Giảm phát ở Việt Nam ư? Mơ đi.
- Lạm phát năm sau cũng chưa chắc giảm xuống 1 con số. Lạm phát TQ, Mỹ, Nhật, Euro cao, Việt Nam nhập luôn lạm phát ở các nước xung quanh.
- Không lập Ủy ban lâm thời điều tra Vinashin?????!!!
- Lỗi hệ thống là cái lỗi khó khắc phục nhất.
- Làm gì cũng có rủi ro của nó. Plan A kô được thì phải có plan B. Nhưng hình như ở Việt Nam bao giờ plan A cũng là duy nhất và chắc chắn thành công?!
- 2011 thặng dư 2 tỷ đô.  Nếu đc vậy thì Chính phủ nhẽ ra nên bé bé mồm để bảo nhau thôi. Nói to thế thì làm ăn gì được. Dân lại tưởng nước mình giàu, lại hò nhau sắm hàng ngoại thôi.
- Khủng hoảng năng lượng hạt nhân + giá dầu cao: hi vọng sớm có nguồn năng lượng sạch và renewable. Please.
- Dạo nay nhiều động đất. Ấy thế mà xung quanh nhà tớ toàn các siêu dự án, toàn 70 với trăm tầng. Nào là PVN, nào là Kinh Bắc, Keangnam :-SS Chắc phải sắm quả khinh khí cầu phòng động đất.
- Đang đọc Conversations with Lee Kuan Yew. Cho nhẹ đầu.
- Lập hội đi bus/xe đạp thôi.
- Nghe nhạc gì cho yêu đời đây? ;))

Japan's 2011 Tohoku Earthquake & Tsunami

Im not good at dealing with emotions, especially misery. Walking by an elderly beggar, or catching a needy shoeshine boy always make me think a lot. I really want to help them in some other "ways" instead of offering them money thou' I would do it first before I can think of the other ways..

Well, when hearing the news of Japan's newest earthquake & tsunami, I was kinda shocked. Actually I'd always had the feeling that some kinda environment disasters were gonna happen soon. And there it was, much worse than I'd expected. At first I didn't have the courage to read very thoroughly through the news or watch the videos about the earthquake, I skipped or even avoided most of them since I didn't want to feel depressed and falling into the state of "thinking". Luckily, today the weather is much better & I got enough vitamin D (I was recently sitting at the balcony reading for 30' or so), my mood seems to become lighter & more cheerful. And now, Im blogging and reading all the news about Japan's recent tsunami.

I was first exposed to Japanese culture when I was 6 or 7 years old, through animes like Doraemon, Sailor Moon, or Conan. During my secondary school years, my best friend started to learn Japanese before moving to Tokyo, therefore I had the chance to pick up some simple characters. After she left, we kept exchanging snail mails to each other until the internet became popular in Vietnam. When I was in high-school, I made some paper cranes and sent them all to the World Peace Project for Children. A few months later, I received a letter from the chairman of the project, together with a picture of the biggest paper crane in the world. I was really happy to get the reply as I knew my cranes got to the right address. In the letter, she (the chairman) offered me to become pen-pal to some high-school pupils from a province of Japan. I can hardly remember the name of the province now. I was eager and willing to write them then. That's when I got my very first impression about Japanese. I always believe that they are extremely humble, calm and kind --- as I could tell from the graphology of all the letters I received from my pen friends. If I've got chance I would love to scan their letters to let you see how beautiful and steady their handwritings are. Thou' we didn't have much things to write to each other, we kept writing until I became busy with my university entrance exams study.

Some people may say that Japanese are so formal & xenophobic. When I studied Cross Cultural Awareness in college,  it was written that Western people always find it difficult to do business with Japanese. Of course, there are culture gaps out there, but I believe once you've got to understand their cultural logic and nature, you will start to love it. And I believe with all their personal & cultural trails, Japan will revive strongly & successfully. FYI, the Kobe earthquake took Japan about 18 months to recover 95% of the pre-earthquake condition. 

And now, see to believe how terrible the double disasters of Japan were:
(From National Geographic: 20 Unforgettable Pictures)

1. Leaving Home: rescue team members carry the body of a man through splintered remains of the village of Saito on Monday.

 2. Path Through Destruction: A survivor walks his bicycle through the remains of the devastated Japanese town of Otsuchi on March 14.

 3. Tsunami-Tossed Boat: A tsunami-tossed boat rests on top of a building amid a sea of debris in Otsuchi, Iwate Prefecture, on March 14.

4. Communication Barrier: A mother tries to talk to her daughter, who has been isolated due to signs of radiation at a makeshift facility in Nihonmatsu, Japan, on March 14. The daughter is among people evacuated from the vicinity of Fukushima's damaged nuclear plants.

 5. Wave of Destruction: A tsunami wave crashes over a street in Miyako City, Iwate Prefecture, in northeastern Japan on March 11.

6. Tearful Reunion: Tsunami survivors embrace to celebrate being alive in the destroyed city of Kesennuma, Miyagi Prefecture, on March 11.

7. Miracle of Miramisoma: On March 13 rescue workers approach Hiromitsu Shinkawa, a 60-year-old man from Japan's Minamisoma City who washed out to sea during the recent tsunami and spent days clinging to a piece of roofing.

8. Sendai Sunrise: People search through debris at the Sendai airport on March 14, days after an earthquake-triggered tsunami left the Japanese city in ruins.

9. Cocooned Against the Cold: Swaddled in blankets, evacuated tsunami survivors try to keep warm in a Japanese Red Cross hospital on March 13.

10. Broken Road: A lone vehicle passes a train overpass mangled by the recent earthquake in Fukushima Prefecture, Japan, on March 12.

11. Survivor List: A survivor of the recent Japan earthquake reads a list of other survivors in a shelter in Iwate Prefecture on March 13.

 12. Protective Powder: An emergency worker throws disinfectant powder on the ground around earthquake-damaged buildings in Iwate Prefecture, Japan, on March 14.

 13. Memories Amid the Rubble: Coated with mud, a photo album lies amid debris in the earthquake-ravaged town of Natori, Japan, on March 14.

 14. Muddy Wasteland: A rescue worker surveys the devastation on March 14 in the Japanese village of Saito, which was leveled by the earthquake-triggered tsunami.

 15. Survivor's Sorrow: A woman mourns the devastation of Natori, Miyagi Prefecture, in northern Japan on March 13.

 16. Power Plant Ablaze: Flames and smoke billow from a petroleum-refining plant damaged by the Japan earthquake in Shiogama, Miyagi Prefecture, on March 13.

 17. Wrecked Cars: A boy walks past vehicles damaged by the Japan earthquake and tsunami in Tagajo, Miyagi Prefecture, on March 13.

 18. Houses Destroyed: Rescue workers search for Japan earthquake victims amid shattered houses in Tamura, Iwate Prefecture, on March 14.

 19. Japan Earthquake Victim: The hand of a man killed by the Japan earthquake juts out of jumbled concrete sea barriers on March 14 in Toyoma, Japan.

 20. Search for Survivors: Japanese troops search for earthquake survivors in Otsuchi, Iwate Prefecture, on March 13.

Japan's Earthquake & Tsunami (HD available)


Okay. So what should we do, NOW?

1. Donating Money: Maybe this is the first thing you think of at this moment. It is correct that cash is the excellent way to help Japan now, however, as you donate to international BIG aid organizations, there is high probability that your cash will be earmarked and tight up in the organization. And as I read somewhere, Red Cross or any international non-profit organizations are not the best places to donate. You must be cautious while choosing this option. On the bright side, this is the easiest way to help. Just come to the nearest location of the organization, and you're almost done. You can also text or donate via Facebook. Try Google first. Read more.

2. Buy Japan's goods: Okay, this sounds stupid because now Japan is in terrible condition, how can it produce goods to sell? Hopefully with high demands of Japan goods, the economies of Japan will revive strongly and Japanese people will be able to stand up to rebuild their country successfully. Japan is famous for its high-tech and expensive goods, however, its household items like kitchen gadgets and cleaning aids are just wonderful. Give them a go and you will never regret.

3. Save the environment. Save future Japan. As I wrote in my earlier blog, there is argument whether earthquakes and tsunamis are caused by climate change or environmental destruction. However, half a loaf is better than no bread. So please protect the environment and start to live friendly with the environment.

4. Praying. Yes, prayer is free. Spending a few minute a day to pray for Japan may be a good choice.

5. Spread the word: Let other people know your feelings about Japan's disaster and ask them to help.

Well, Japan, I'll be with you & pray for you. All the best x.